Geschiedenis van Westers Ademwerk

Het Stilte weekend 2 en 3 november 2019 staat in een West Europese lijn die wordt doorgegeven en is daarmee niet een zoveelste nieuwe uitvinding waarbij technieken uit het verre Oosten worden ingezet om ‘iets’ te bereiken dat wij Westerlingen maar zeer gedeeltelijk kunnen overzien.

Van een lichaamsvijandige cultuur naar ervaarbaar ademen

Het weekend staat in een West Europese traditie van Psycho Energetisch Lichaamswerk die begon in de 19e eeuw als reactie op een in wezen lichaamsvijandige cultuur die alle spontaniteit in het omgaan met het lichaam in een verstikkend korset had gedrongen, aldus William Yang 2018. De impuls werd ingezet door de Franse zangpedagoog François Delsarte 1811-1871. Deze werd door vooral overgenomen door een aantal Pruisische ademtherapeuten en heilgymnasten met als voornaamste persoon Ilse Middendorf met haar Ervaarbare Adem.

Zij verfijnde deze lichaamscultuur verder. In Amerika verspreidde Genevieve Stebbins al in een vroeg stadium de ideeën van Delsarte en werden vooral in de opleiding van acteurs geïntegreerd. Ook in de dans vond het werk van Delsarte een ingang om een andere omgang met het lichaam te bewerkstelligen. In de jaren 60 werden deze werkvormen in Nederland geïntroduceerd door Robert van Heeckeren en geïntegreerd in een aan het Europese lichaam aangepaste vorm van yoga.

Jung, Dürckheim, Draayer, Yang

Ilse Middendorf verwees in haar psychologische en filosofische verantwoording vooral naar C.G. Jung en de leer van Karlfried Graf von Dürckheim. Daarna werd dit psycho energetische werk sterk beïnvloed door het werk van Hetty Draayer, die patiënt en student was bij Dürckheim. Zij drukte later een geheel eigen stempel op de ademmeditaties. Op het moment dat zijzelf geconfronteerd werd met de diagnose kanker bracht het aangaan en verwerken van haar existentiële crisis haar bij een verdiept inzicht in de energetische anatomie van de mens, waarvan zij de energiebanen en -centra plotseling kon ‘zien’.

Het centrum diep in het bekken als Bron

Het openen van het centrum diep in het bekken is een belangrijk aspect van haar werk. Daarvan schrijft Hetty zelf: “In het midden van ons lichaam, diep in de ruimte van het bekken ligt een energiecentrum, ook wel ademende midden of Chi punt genoemd. Als we vanuit dit punt leren ademen, mediteren en leven, gaan alle poriën van de huid open, wordt ons lichaam in energie getransformeerd en vibreren al onze cellen in harmonie met de ruimte om ons heen, de kosmische energie die door ons heen stroomt.”

Een innerlijke weg

Ook het werk van William Yang – die onlangs promoveerde op dit ademwerk aan de Radboud universiteit in Nijmegen op 9 november 2018, en zijn proefschrift publiceerde: Ont-worden om te worden wie je bent – levert een belangrijke bijdrage aan de voortzetting van het psycho energetische lichaamswerk in de vorm van ademmeditaties, laagdrempelige qi qong en yoga oefeningen.

Dit Ademwerk beoefen ik al 7 jaar en geef ik nu door

Van hem leerde ik zelf hoe deze diepere ruimte open kan gaan en een transformatieproces op gang brengt dat in feite een innerlijk pad vertegenwoordigt van steeds dieper met jeZelf in contact staan.

Contact met jezelf wordt steeds belangrijker

Of zoals de schrijver van Sapiens en Home Deus en 21 lessen voor de 21ste eeuw, Yuval Noah Harari het in een interview vrij vertaald zei: “De belangrijkste verworvenheid die mensen kunnen opdoen, nu en in de toekomst, is zichzelf in de diepte van hun wezen te kennen.” Te weten wie je bent en wie en wat je niet bent, dat wordt steeds belangrijker.

Geïnspireerd

Geïnspireerd en begeleid door William Yang, maar ook door Diana Plenckers, Anneke Verwijen, Sasaki Sensei, Wibe Veenbaas, Claudia Cremers ontwikkelde ik mijn eigen vorm van ademmeditaties. Daarbij fascineerden en inspireerden veel oude geschriften en leermeesters mij die ik alleen uit boeken ken, zoals De yoga Sutra’s, de yogi Nisargadatta met zijn I am That, Jung, Ilse Middendorf met haar verfijnde en uitgediepte manier van Ervaarbaar Ademen en vele anderen die ik hier niet zal noemen.

Aarden en thuiskomen in je lichaam

Fundamenteel bij de oefeningen zoals die binnen het psycho energetische lichaamswerk worden aangeboden is het herstellen van het contact met het eigen lichaam om daar meer in ‘aanwezig’ te zijn. Juist in deze tijd, waarin overprikkeling, te grote druk en te weinig aandacht voor rust en wat natuurlijk is, zelfs al bij hele jonge opgroeiende kinderen is dit van groot belang omdat – ik zeg bewust – we – als het ware weggeschrokken zijn ‘uit ons lichaam’. Maar meer aanwezig zijn in je lijf kan heel confronterend zijn, maar creëert toch een ruimte waarbinnen op een minder beladen manier de verschillende fysieke gewaarwordingen en gevoelens onderkend en geaccepteerd kunnen worden.

Overprikkeld lijf

Belangrijk is om het oordelen en veroordelen zoveel mogelijk terug te houden. Een eenvoudige ontspanningsoefening kan al een belangrijke eerste stap zijn om het eigen lijf weer te bewonen en te accepteren zoals het is. Een dergelijke oefening initieert een proces van ‘incarneren’, een indalen in de realiteit van het lichaam. Het geleefde en doorvoelde contact met het eigen lichaam vormt een belangrijk tegenwicht tegen de lichaam vervreemdende manier van een te druk, overbelastend, overprikkelend, internationaal en sociaal vol leven, waarin stilstaan bij, naar de blauwe lucht staren, merels horen na de regenval, bladeren ruiken in de herfst, mediteren en bezinnen en noem nog een paar hele gewone dingen op die rust geven – er nauwelijks meer bij zijn.

Aarding

De ontspanningsoefeningen binnen de psycho-energetische coaching zijn geen naar binnen gekeerd, solipsistisch gebeuren. Zij spelen zich vanaf het begin af in relatie met een nabije buitenwereld, in eerste instantie met de ‘ondergrond’: het bed waar je op ligt, de stoel waar je op zit of de vloer waar je op staat: uiteindelijk met de aarde onder je. Vandaar de term ‘grounding’. De uitdaging om de realiteit van het leven beter aan te kunnen en te verdragen kan heel fysiek ondersteuning vinden in het besef dat je je gedragen voelt door de aarde onder je. Dit noem ik in navolging van alle genoemden aarding.

Centreren

In moeilijke tijden kan ik toch mijn rust bewaren en teruggaan naar dat rustpunt in mezelf. Teruggaan (naar het ademende midden of chi punt) in mijn bekken. Teruggaan in die schaal, in die rust. En van daaruit ook mijn kracht voelen ontstaan. . . dat kan echt als een enorme bal met licht stralen. Ik zie het, want het wordt warm en het gaat stromen”. (vrouw, 64 jaar).

In de optiek van de Psycho-energetische therapie is het een te eenzijdige benadering om uitsluitend nadruk te leggen op het ontspannen. Er moet een evenwicht zijn tussen spanning en ontspanning. Uiteindelijk gaat het erom een midden te vinden tussen beide polen. Het gaat om ‘eutonie’, de juiste spankracht in lichaam en geest waarin de extremen van een hypo- en een hypertonie, de onderspanning en de overspanning, geneutraliseerd en getransformeerd worden. Ook de extremen van te mentaal of te emotioneel functioneren moeten vermeden en overstegen worden. Hetzelfde geldt voor te zeer op de buitenwereld gericht zijn of te veel op jezelf.

Een basisprincipe van het lichaamswerk is dat het vinden van dit gezonde midden ondersteund wordt door de aandacht naar het midden van het lichaam te brengen. Dit was fundamenteel in het werk van mensen als Dürckheim, Schaarschuch, Middendorf en Draayer.

Het was hun ervaring dat in deze ruimte zich een innerlijke kracht kan manifesteren die van een andere orde is dan de mentale of emotionele kracht of de kracht die door de wil wordt opgewekt. In Qi Gong beoefening en de praktijk van het Hesychasme wordt uitgebreid ingegaan op dit lichaamsmidden als een bron van kracht, energie en licht, aldus Yang 2018.                                                                                                             

Een niet onbelangrijk neveneffect is dat de verankering in het zwaartepunt van ons lichaam, het lichaamsmidden, de fixatie op dat wat er niet goed is, op onze kwetsingen, onzekerheden, wat we als negatief ervaren in onszelf, vermindert of doorbroken wordt. Ook blijkt dat de zuigende macht van heftige emoties en gevoelens, zoals bijvoorbeeld de angst voor alleen zijn, voor de dood, voor dingen die we nog niet zijn aangegaan in het leven en in onszelf, in zekere mate geneutraliseerd kunnen worden. Dit wil niet zeggen dat alle emoties en gevoelens voor altijd zijn opgelost en verdwenen. Het is veeleer zo dat dankzij de verankering in het lichaamsmidden de emoties verdragen en gedragen kunnen worden en op een adequate manier geuit.

Trancenderen

In dat ademen ervaar ik ruimte en licht. . .  De contouren van mijn lijf vervagen. Mijn lijf wordt meer dan mijn stoffelijk lijf. Alsof je toegang krijgt tot een andere dimensie. (vrouw, 1968)

Leven en ademen vanuit dit lichaamsmidden

Leven en ademen vanuit het lichaamsmidden brengt een radicale verandering teweeg in de ervaring van het lichaam als een geheel. Ook het adempatroon kan wezenlijk veranderd zijn waardoor de adem dieper, rustiger en regelmatiger verloopt. Tot de ademhalingsorganen behoren niet alleen de longen maar ook de huid. Omdat de huid nu meer ontspannen is, is hij meer betrokken bij het in- en uitademen. Door de mee-ademende huid lijken de contouren van het lichaam minder een afgebakende begrenzing te zijn en meer een contactorgaan tussen de ruimte binnen in het lichaam en de ruimte er omheen (lit. Draayer). Daardoor kan er een sterkere energetische uitwisseling ontstaan tussen de binnen- en buitenwereld. Dit is wellicht een verklaring dat bij dergelijke adem-en ontspanningsoefeningen mensen soms na afloop zeggen dat zij zich plotseling ‘deel van een groter geheel’ voelden: de natuur, het leven, de kosmos. In het eerdere onderzoek kon al worden vastgesteld dat dit opgenomen voelen in een groter geheel een ‘zinervaring’ met zich meebracht. 

Ik heb bij het schrijven van deze pagina gebruik gemaakt van literatuur van William Yang. Met dank aan zijn inspanningen en onderzoek kunnen we nu wat lezen over de Westerse ontwikkeling in Ervaarbaar Ademen en Psycho Energetisch Lichaamswerk.